OLUMLU DİSİPLİN

Disiplin Kavramı:

“Disiplin” kelimesinin anlamı, ana babaların çocuklarına, öğretmenlerin öğrencilerine terbiye vermek için yaptıkları bir baskı olarak görülmekte ve çoğunlukla “cezalandırma” ile eşanlamlı olarak değerlendirilmektedir. Fakat disiplin uygun verildiği takdirde davranışı yönlendirmeyi amaçlayan bir eğitimdir. Disiplin çocuğa istenilen davranışları ve alışkanlıkları öğretmek, öz-denetimin kazanılmasını sağlamaktır.  Etkili bir disiplin oluşturabilmenin ilk şartı; ebeveyn ile çocuk arasında bir uyum sağlayabilmektir.

Disiplin ne işe yarar:

Etkili disiplin yoluyla çocuk, topluma uyumunu sağlayan değer ve kuralları içselleştirerek öğrenir. Ancak çocuğun içselleşme sürecinde ebeveyn kural, değer ve inançları, söz ve eylem yoluyla somuta indirgeyerek sergilemelidir.

•             Etkili disiplin, çocuğun gelişimine en uygun olandır. 6 yaş çocuğu için uygun olan bir yöntem, 2 yaşındaki bir çocuğa etkili olmayabilir. Örneğin, okul öncesi dönem çocuğu, sözden çok eylemi algılar.  Çocuğa doğru örnek olmanın en iyi yolu, onunla birlikte hareket etmektir. Örneğin, her sabah diş fırçalayarak çocuğa doğru model olmak “Dişlerini fırçaladın mı?” demekten daha etkilidir.

•             Çocuklar, kurallar hakkında kendilerine açık olunmasını isterler. Bu da onların, kendilerine olan güvenlerini kazanmalarını ve olayları anlamlandırmalarını sağlar. Bu nedenle arkadaşının oyuncağını almak isteyen çocuğa “Onun oyuncağını arkadaşından izinsiz almamalısın!” şeklinde kuralı açıkladıktan sonra, “Arkadaşının oyuncağı ile oynamak istediğinde izin almalısın” gibi olayın gerekçesi açıklanmalıdır. Böylelikle, çocuğun, karşısındakinin ne hissettiğine karşı duyarlı olması da sağlanmış olur.

•             Genellikle anne-babalar, çocuğun neyi yapmaması gerektiğini söylemek için çaba sarf ederler. Oysa önemli olan, neden yapmaması gerektiğini söylemektir. Örneğin duvarı kalemle çizen çocuğa “Duvarı çizme” demek yerine “Duvarı kalemle çizersen yeniden boyatmak gerekir. Boyatmak çok pahalı ve yorucu bir iş. Eğer boya yaptıramazsak evimiz çirkin görünür. Bu nedenle duvarları karalama lütfen” gibi.

 

Disiplinin İlkeleri:

 

Kararlılık: Yetişkinler, çocuğun uymasını istediği kurallar konusunda kararlı olmalıdır. Kuralların gerekçeleri çocuğa açıklanmalı ve isteneni yapması beklenmelidir. Kararlı bir tonda sunulan istekler, çocuk tarafından genellikle dinlenir.

Süreklilik: Disiplinde önemli bir ilke de sürekliliktir. Koyulan kuralların sürekliliği çok önemlidir. Ebeveynler kurallar konusunda farklı zamanda farklı uygulamaları onaylamadıklarını belirtmeli ve tutarlı olmalıdırlar.

Sakinlik:  Kurallara uyma sırasında yaşanan çatışmalarda ebeveynler sakinliğini korumalı ve çocukla sonu gelmeyecek tartışmalara girmemelidir.

Ödüllendirme: Başarılmış bir eylemden sonra ödüllendirmeler yapılmalıdır. Bu ödüller sevgi ve övgü içeren sözcüklerden oluşmalıdır. Maddi ödüllerin sürekli kullanılmasının birçok zararları vardır. Çocuk ve ebeveyn, bunların kullanımını bir tür rüşvet olarak görebilir ve çocuk, sadece bir ödül alması durumunda olumlu davranması gerektiğini düşünebilir. Ayrıca ödüller, gereğinden çok kullanılırsa ödül niteliğini yitirir. Bu nedenle ödüllerin doğru zamanda ve oranda verilmesi önemlidir. 

 

 

Çocukta Olumlu Davranışı Geliştirmede Kuralların Belirlenmesi:

 

             Kuralların sayısı sınırlı olmalı ve kesinlikle uygulanmalıdır. Kurallar konusunda hiçbir pazarlık yapılmamalı ve herkese aynı şekilde uygulamalıdır. Örneğin; “Bu evde hiç kimse diğerine kötü şeyler söyleyemez.” gibi.

             Kurallar mantıklı olmalı ve uyulması mümkün olabilmelidir. “Etrafta başkaları varken ağlama.” veya “Büyüklerinle birlikteyken haklıysan bile itiraz etme.” gibi kurallar makul olmadıkları gibi, çocuğun gelişimine de yardımcı olamazlar.

             Kurallar, çocuktan ne beklediğimizi açıkça ortaya koymalı ve onu yönlendirmelidir. Örneğin sadece; “Etrafı dağıtma” demek yerine, “Odanın bu bölümünde oynayabilirsin” denebilir. Bir şeye “Hayır” dendiğinde neden “Hayır” dendiği açıklanmalı ve değişik seçenekler sunulmalıdır.

             Kurallar mümkün olduğu ölçüde olumlu kelimelerle ifade edilmelidir.

             Örneğin; “Oyuncağını atma” diyerek çocuğa yalnızca ne yapması gerektiğini söyleyen olumsuz bir ifade kullanmak yerine, çocuğa ne yapması gerektiğini söyleyen olumlu ifade kullanarak “Oyuncağını yere attığın zaman kırılabilir” denilmelidir.

             Kurallar, gerek anne gerekse baba tarafından tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır. Uygulanmadıkları takdirde çocuğun kafası karışacaktır. Çocuk, bir kural konusunda anne babasından farklı düşündüğünü fark ederse bunu istismar edecektir. Örneğin; annenin “Yatma saatin geldi” dediği sırada babanın “Biraz daha otursun” demesi gibi.

             Çocuğa bazı kuralların belirlenmesinde söz hakkı verilmelidir. Bu durumda kuralları daha kolay benimseyecektir.

             Ailenin koyduğu kurallara uyulmadığı takdirde olabilecekler çocuğa abartılarak söylenmemelidir. Örneğin “Yemeğini yemezsen hasta olur, ölürsün”, “Anneye vurursan taş olursun”  gibi.